Karda Araç Sokulduğunda Yapılması Gerekenler ve Şanzıman Hasarlarını Önleme Yöntemleri

Kış aylarında birçok sürücü, kar ve çamurun içine saplanmış araçlarla karşılaşır. Bu durumda refleks olarak gaz pedalına yüklenmek yaygındır: tekerlekler hızlanır, çamur fışkırır ve devir göstergesi yükselir. Görünürde araç ilerlemeye çalışsa da bu davranış çoğu zaman yakıtı boşa harcar ve mekanik hasara davetiye çıkarır. Manuel viteslilerde yanan debriyaj kokusu hemen fark edilirken, otomatik şanzımanlardaki hasar sessizce ilerleyip tamiri çok maliyetli sonuçlar doğurabilir.

Gaz Vermek Sorunu Büyütür

Tekerleklere sürekli yüksek devir uygulamak fizikten kaynaklanan bir sorunu tetikler: lastikler hızla ısınır, üzerindeki kar erir ve ince bir su tabakası oluşur; bu da zeminin cilalanmış gibi kayganlaşmasına neden olur. Ne kadar çok gaz verirseniz, lastiğin altını o kadar derin ve kaygan bir çukur haline getirirsiniz. Bu durumda çivili lastikler bile freze etkisi yaparak aracı daha derine gömebilir.

Şanzıman ve Diferansiyel Üzerindeki Riskler

Çoğu araçta bulunan serbest diferansiyel, tekerleklerin farklı hızlarda dönmesini sağlar. Araç bir çukura saplandığında bir tekerlek dururken diğeri serbestçe dönebilir. Sürücünün gaz vermesi halinde diferansiyel içindeki küçük dişliler aşırı yük altında kalır; yağ hızlıca ısınır ve yağlama kapasitesi düşer. Aşırı yüklenme satelit dişlilerin veya satelit milinin kırılmasına, şanzıman gövdesinde çatlaklara ve alttan yağ sızıntılarına yol açabilir. Bu tür hasarlar çoğunlukla kapsamlı revizyon veya parça değişimi gerektirir.

Millere, Akslara ve Şaftlara Gelen Ani Yükler

Tekerlekler yüksek hızda dönerken bir anda sağlam zemine veya asfalta tutunursa, dönme eylemi ani şekilde durur. Bu ani duruş motor ve şanzımanın ataleti vasıtasıyla akslara ve şaftlara büyük bir darbe verir. Sonuç olarak aks dişleri sıyrılabilir, bağlantı elemanları zarar görebilir veya CVT tipli şanzımanlarda kayış kopması meydana gelebilir. Özellikle CVT üniteleri, konik yüzeylerde oluşan çiziklere ve patinaja karşı çok hassastır.

Otomatik Şanzımanlarda Gizli Isınma ve Hasar

Otomatik şanzımanlarda debriyaj görevi tork konvertörü ve yağ (ATF) ile yürütülür. Araç sabitken gaz verilmesi durumunda motor gücü tekerleklere iletilmek yerine yağ üzerinden kaybolur; ATF ısınır ve kaynamaya başlayabilir. Yük altındaki sürtünme balataları zarar görür, parçalanan balatalar hidrolik kanalları tıkayarak geçişlerde vuruntu ve sarsıntıya yol açar. Bu tür iç hasarlar genellikle birkaç hafta içinde belirginleşir.

Karda Mahsur Kaldığınızda Güvenli Adımlar

Aracınız karda sıkıştıysa önce sakin olun. Müzik ve gereksiz cihazları kapatın, camı biraz açıp dışarıyı dinleyin ve aracın durumunu değerlendirin. Ardından aşağıdaki uygulamaları izleyin:

Otomatik Vites İçin Temel Kural

D–R ve R–D gibi ileri-geri geçişleri yalnızca tekerlekler tamamen durduğunda ve fren basılıyken yapın. Hareket hâlindeyken yapılan ani geçişler şanzımana zarar verebilir.

Hafif gaz verip aracın öne-arkaya sallanmasını sağlayın (rocking yöntemi).
Aracı frenle durdurun.
Vitesi R’ye alın, hafif gazla geri sallanın.
Tekrar frenleyin, sonra D’ye geçin.

ESP (elektronik denge programı) ayarı duruma göre değişir:

Yumuşak, derin karda kalındıysa ESP’yi kapatmak fayda sağlar; aksi hâlde sistem motoru boğabilir.
Eğer bir tekerlek havadaysa veya tekerlekler birbirinden büyük farkla dönüyorsa ESP’yi açmak, frenleme yoluyla gücü yere basan tekerleğe aktararak yardımcı olabilir.

Paspas, Kum ve Lastik Basıncı Tavsiyeleri

Kumaş paspaslar genelde işe yaramaz; lastik onları yutar. Tekerleklerin altına yerleştirmek için sağlam kauçuk paspas kullanın.
Paspası veya kauçuğu çekiş olan tekerleklerin altına ve mümkün olduğunca derine yerleştirin.
Kedi kumu (odun veya taş bazlı) nemi emerek tutunmayı artırır ve iyi bir alternatiftir.
Çekiş sağlayan tekerleklerde lastik basıncını geçici olarak 1.0–1.2 bar civarına düşürün; temas alanı artar. Asfalta çıktıktan sonra basıncı hemen yeniden uygun seviyeye getirin.

Şanzıman Modları ve Kalkış İpuçları

M veya S moduna alıp birinci vitese sabitlemek, kontrollü kalkış sağlar.
Araçta “Winter” (kış) modu varsa kullanın; araç genellikle ikinci viteste daha nazik kalkış yapar ve gömülme riski azalır.

Bu basit önlemler ve dikkatli uygulamalar sayesinde hem karlı zeminden kurtulma şansınız artar hem de şanzıman, miller ve akslar gibi pahalı onarım gerektirebilecek parçalara zarar verme riskiniz azalır. Unutmayın: ani gaz tepkileri kısa vadede ilerleme sağlayabilir gibi görünse de uzun vadede maliyetli hasarlara yol açar.