İran’daki gelişmeler… ‘Rejimin bir gecede değişmesi mümkün değil’

İran’daki son gelişmelerle ilgili Cumhuriyet’e konuşan Ortadoğu uzmanı Arif Keskin, “Bence ABD ile İsrail’in amacı İran’ın devlet vasfını elinden almak. Hamaney’i öldürdüler, yerine geçecek olanı da öldürebilirler” derken, Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz ise “Yunanın İzmir'e çıkması neyse, Hamaney'in öldürülmesi de o etkiyi yaratacak. Rejimin bir gecede değişmesi mümkün değil” değerlendirmesinde bulundu.

BEĞENDİM

ABONE OL

News

İran’ı 37 yıldır yöneten Ayetullah Ali Hamaney, İsrail-ABD saldırılarında öldü. Ülkede bundan sonra oluşabilecek tabloyu Ortadoğu uzmanı Arif Keskin ve Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz Cumhuriyet’e değerlendirdi.

‘İSRAİL HAMANEY’İ ÖLDÜRDÜ, YERİNE GEÇECEK OLANI DA ÖLDÜREBİLİR’

Keskin ilk olarak, suikastin ardından Hamaney destekçilerinin meydanlara çıktığını söyleyerek, “Böylece sokağı ele alıyorlar. Onların sokakta olması, Hamaney karşıtlarının sokağa çıkmasını önler. Eğer rejime karşı protesto olacaksa bu süreçte olmaz” sözlerini sarf etti. Hamaney’in ölümünün ardından ülkeyi geçici bir konsey yönetirken, yeni liderin de seçilmesi gerekecek. Arif Keskin, göreve gelecek kişiyle ilgili, “İsrail Hizbullah’ın lideri Hasan Nasrullah’ı öldürdü. Sonra onun yerine geleni de öldürdü. Bu ne anlama geliyor? ‘İsrail Hamaney’i öldürdü, onun yerine geleni de öldürebilir’. O nedenle Hamaney’in yerine geçecek liderin zorunlu olarak saklanması, gizlenmesi gerekiyor. Çok görünür olamaz. Lider baştan zayıf doğmuş olacak” değerlendirmesini yaptı. Keskin ayrıca, Hamaney’in yerine seçilecek kişinin, işin doğası gereği de daha güçsüz olacağını ifade ederek, “Mesela Hamaney de 1989’da seçildiğinde güçsüzdü. Zamanla güç elde etti” dedi.

‘AMAÇLARI İRAN’IN DEVLET VASFINI ELİNDEN ALMAK’

Peki Arif Keskin’e göre çatışmalar nasıl şekillenecek? Keskin, İsrail’in İran’ı Haziran 2025’te hedef almasının üzerinden henüz bir yıl geçmediğini vurgulayarak, “Bu şu anlama geliyor: Amerika ve İsrail, eğer çatışmalar bugün dursa bile üçüncü kez yine gelecek, dördüncü kez yine gelecek. Yani amaçları bana göre İran’ın devlet vasfını elinden almak ve direnebilecek kapasitesini yok etmek. Bunun için de ne gerekiyorsa yapacaklar. İran’ı zayıf ve güçsüz buldukları için saldırıyorlar. Bu zayıf konumun değişmesini istemiyorlar. O nedenle bu baskıyı, bu saldırıyı devam ettirecekler. Tabii ki iş bir noktaya geldikten sonra, İran’dan istediklerini daha rahat alabilecekler. Ve İran, onlara bölgede tehlike olamayacak” ifadelerini kullandı.

‘REJİMİN BİR GECEDE DEĞİŞMESİ MÜMKÜN DEĞİL’

Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz ise, Cumhuriyet’in “En güçlü isim olan Hamaney’in öldürülmesi rejimde bir kırılganlığa yol açar mı” sorusunu, “Bu tip kültürlerde komuta yapısı kolay kolay değişmez. Papa öldüğünde Katoliklik çöküyor mu? Burayı da öyle düşünmek gerek. Şimdi 88 üye yenisini seçecek, sistem sürekliliği var. İran, Amerika’nın desteklediği Irak’la savaşında 1 milyondan fazla gencini kaybetti, çocuklarını kaybetti, yine de teslim olmadı. Yani İranlılarda, belki Şii inancıyla da birleşince böyle bir direniş kültürü oluşmuş. Araplar gibi değiller, Latinler gibi de değiller. Latinleri işte gördük, teslim oldular. Benim şahsi fikrim, 47 yıldır direnişe hazırlanmış bir kitle var, bu kitleyi ortadan kaldıracak askeri bir güç de yok. Yani rejimin bir gecede değişmesi falan mümkün değil” şeklinde yanıtladı.

KURTULUŞ SAVAŞI ÖRNEĞİ VERDİ

“İranlı muhaliflerin sokak eylemleri ile rejimi zorlaması mümkün değil mi” sorusuna ise Gürdeniz, “Ben sokak eylemleri olacağını sanmıyorum. Yunanın İzmir’e çıkması neyse, Hamaney’in öldürülmesi de o etkiyi yaratacak. Yunanlar İzmir’e çıkmasaydı, Kurtuluş Savaşı başlamazdı. Şimdi İran halkı konsolide olacak. Hamaney’e bu adamlar tapmış, onun için ölüyorlar. Kan revan içinde kalıyorlar. Onu bütün ailesiyle birlikte öldürmek, görüntüleri naklen yayınlamak, halkı çok aşağılayan bir şey. Hiçbir şey yapmasalar belki bir eylem şansı olurdu. Ben bu aşamadan sonra karşı direncin artacağını düşünüyorum” yanıtını verdi.

‘CUMHURBAŞKANI DOĞRU OLANI YAPTI’

Cem Gürdeniz, ABD-İsrail saldırılarına yanıt olarak İran’ın pek çok ülkedeki ABD üssünü hedef alırken, Türkiye’yi hedef almamasını, “Türkiye’deki NATO üssü, bunu ayırmak gerekiyor. Ama esas önemli olan Cumhurbaşkanı’nın ilk açıklaması. ‘İran’ın yanındayız’ dedi. Doğru olanı yaptı açıkça söyleyeyim. Çünkü İran düşerse, İran parçalanırsa Türkiye’nin ne hale geleceğini söylemeye gerek yok. Jeopolitikten biraz anlayan bunu görür” sözleriyle değerlendirdi. Gürdeniz öte yandan, İranlı 5 silahlı Kürt oluşumun, bir hafta önce kurduğu ittifaka dikkat çekerek, “Bu 5 Kürt grubun birleşmesine dikkat etmek gerekiyor. Silahlı güç olarak bunları kullanabilirler. Türkiye bu grupların birleşerek bağımsız bir kukla Kürt devletini kurmasına izin vermeyecek hamleleri desteklemeli. Uyanık olmalı, buna izin vermemeli” ifadelerini kullandı.