Kamu-özel işbirliği projelerine milyarlar akıyor: Kuzey Marmara Otoyolu’nda ek geçiş garantisi tartışması

Hükümetin “milletin cebinden tek kuruş çıkmayacak” açıklamalarıyla hayata geçirilen kamu-özel işbirliği (KÖİ) projelerine aktarılan kaynaklar tartışma yaratmaya devam ediyor. Kuzey Marmara Otoyolu için eski Ulaştırma Bakanı tarafından verilen 1 milyar 338 milyon adetlik ek geçiş garantisi yeniden gündeme geldi. Meclis’te söz alan muhalefet milletvekili, bu uygulamanın müteahhitlere sağlanan kapsamlı kolaylıkların önemli bir örneği olduğunu belirtti.

Eleştirilerde, söz konusu garantinin otoyolun işletmecisine sağlanan avantajların sadece bir parçası olduğu, görev süresi sonrasında belirtilen şirketlerle yakın ilişki kurulmasının da ayrıca tartışma konusu olduğu vurgulandı. Muhalefet temsilcisi, verilen bu tür garantiler ve teşvik paketlerinin kamu kaynakları üzerindeki etkilerini sert bir dille ele aldı.

2017–2025 arası ve sonraki yıllara ayrılan bütçeler

Muhalefet, 2017–2025 döneminde KÖİ projelerine toplam 272 milyar lira aktarıldığını hatırlattı. Buna göre kara yolları ve ulaşıma ayrılan tutar 166 milyar lira düzeyindeyken, KÖİ projeleri için 2026 yılına 101 milyar lira, 2027 için 125 milyar lira ve 2028 için 150 milyar lira öngörüldü. Üç yıllık dönemde bu kaleme ayrılan toplam kaynak yaklaşık 375 milyar lirayı buluyor.

Eleştirmenler, bu miktarın altyapı yatırımlarına alternatif olarak kullanıldığında çok sayıda büyük projenin gerçekleştirilmesine imkân verebileceğini öne sürüyor; verilen örnekler arasında birden fazla büyük köprü ve otoyol projesinin hayata geçirilebileceği yer aldı.

Teşvikler, muafiyetler ve hazineye katkı tartışması

KÖİ projelerine sağlanan teşvikler, garantiler ve vergi muafiyetlerinin büyüklüğü dikkat çekiyor. Mecliste yapılan konuşmalarda, bu projelerin işletmecilerinin devletten milyarlarca lira aldığı, ancak hazineye kayda değer bir katkı sağlamadığı ileri sürüldü. Söz konusu düzenlemeler kapsamında yer alan 44 projeden yalnızca 7’sinin vergi yükümlülüklerini yerine getirdiği iddia edildi.

Eleştirilerde, uygulanan yöntemlerin kamu kaynaklarının verimli kullanımı açısından sorgulanması gerektiği, şeffaflık ve hesap verebilirlik mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı. Kamu finansmanı ve uzun vadeli garanti uygulamalarının gözden geçirilmesi çağrıları yapıldı.